اختراع بادبادک!

 

 

 

بعد از مشاهده طیاره بود که تهرانیها هم بر سر غیرت آمده، با گفتن اینکه چه چیز ما از فرنگیها کمتر است و با ذکر این جمله حماسی که: «هنر نزد ایرانیان است و بس»، ساختن بادبادک را شروع نمودند، و در مقابل طیاره فرنگی قرار دادند و هر روز به تکمیل و پیشبردش پرداختند تا آنجا که موفق شدند بادبادکهایی بسازند که در آن توله سگهایی بنشانند و روانه هوا بکنند، ضمن آنکه توانستند به غیر از بادبادک معمولی، بادبادکهای دنباله دار و یک گوشواره و دو گوشواره و فرفره دار و دم طاوسی و فانوس دار را که یکی از یکی بهتر بود به آسمان بفرستند که متاسفانه در این روزگار این صنعت هم رو به زوال گذارده، تقلای نان و آب، فرصتی برای ساختن و نمایش آن نمی دهد.

در آن زمان، کاغذ را به صورت دنباله های زنجیر مانندی می ساختند که همین زنجیر تعادل بادبادک را حفظ می کرد؛ ضمن اینکه یکی دو نیم هلال هم بر پشت آن یا زوایای دو طرف آن می بستند.

فرفره هم آن بود که از کاغذ مربع که از چهارگوشه در آن برش داده بودند سر برش ها را به مرکز برمی گرداندند و چهار پره ای می ساختند و با سنجاق به جلو و دو طرف بادبادک نصب می کردند.

فانوس هم چراغهای کاغذی بود که در آن شمع گذاشته، روشن می کردند و به جای دنباله به بادبادک یا نخ آن می بستند.

 

چراغانی آسمان

 

بادبادک هوا کردن اندک اندک در زمره علاقه مندیهایی در آمده بود که علاوه بر کودکان، بزرگسالها را نیز به خود مشغول می کرد. تا آنجا که جنبه چشم هم چشمی، رقابت و شرط بندی بزرگترها را گرفته بود. از اوایل بهار تا اواخر پاییز، کار بچه ها هوا کردن بادبادک بود و جوانها و مردها به ساختن آنها در انواع و اشکال مختلف می پرداختند. این بادبادک ها از کاغذهای رنگارنگ ساخته می شدند و برای هر یک بصورتی دنباله، فانوس، کبوتر، طاوس، چشم و ابرو و غیره تعبیه کرده، برای زیر آنها سبدهای تو گود بافته و آنها را آماده می ساختند و از عصر بلند(شب چله) به هوا فرستاده، نمایش می دادند و در سبدهای بزرگ، یک یا چند توله سگ گذارده، روانه آسمان کرده و از اول غروب، بادبادک های فانوس دار را پرواز می دادند و این از دیدنی ترین مناظری بود که در این ایام مخصوصا در شبها، در آسمان تهران شاهد آن می گردید. بخصوص، مردم برای دیدن آنها، موقع شام، سماور و بساط چای و قلیان و دود و دم خود را به پشت بامها می بردند. آسمانی که در نور فانوسهای روشن بادبادک ها، گویی آنرا چراغان کرده اند.

شرط بندی های آنها نیز بر سر آن بود که بادبادک چه کسی بالاتر رفته، کدام زیادتر دوام آورده و یا فانوس کدام یک تا پایان مراسم روشن مانده یا سالم به زمین بازگشته و یا اینکه کدام بادبادک توله سگ زیادتری حمل کرده است! و شیرین ترین حالت آن، جنگ انداختن بادبادکها با هم بود که کدام بادبادک، بادبادک دیگری را انداخته یا توانسته به بادبادک حریف یا فانوس او شاخ زده، سرنگون یا مشتعلش نماید. آتش گرفتنی که در اثر شاخ خوردن، شمع در فانوس واژگون شده آنرا شعله ور ساخته، آتشی از آن به بادبادک سرایت کرده، آنرا به آتش کشیده و مانند شهاب یا ستاره دنباله دار، خود و توله سگهایش را روانه زمین، حوض و حیاط، و یا سر و کله مردم می نمود. برد و باخت ها غالبا بر سر خوراکی انجام می گرفت. به این صورت که بازنده، تماشاچیان یا اهل خانه خود و رقیب را به میوه، شیرینی و یا هر آنچه که فصل آن موقع از سال بود، یا سر هرچه که شرط بندی کرده بود مهمان بکند و همین برد و باخت ها بود که طرفین را وادار می نمود که هر چه بیشتر به تکمیل و استحکام بادبادک های خود بپردازند و یا اینکه اگر شرط بندی بر سر زشتی و زیبایی باشد به شکل و شمایل بادبادک های خود بپردازند و نیز سبب شود که اندازه های آنها را تا دو ذرع و سه ذرع مربع بالا برده و ظرفیت حمل بار آنها را تا ده و دوازده توله سگ و یا حتی بیشتر، بالا ببرند.

پروازهای بالن در ایران برای نخستین بار توجه همگان را به امر پرواز معطوف داشت. اگر چه این پروازها حدود یک قرن پس از نخستین پرواز بشر با استفاده از بالن صورت گرفت ولی شروع موثر و مفیدی برای نگرش به آسمان و فن جذاب پرواز گردید و به سرعت راه را برای کسانیکه مشتاق و علاقه مند به پرواز بودند هموار ساخت و پویندگان و پیشگامان آن را یاری داد تا هرچه سریعتر در پی یادگیری این فن باشند. پس از اولین پروازهای بالن در زمانی کوتاه، نخستین پروازهای نمایشی در ایران نیز آغاز گردید و تدریجا پای پرنده های مختلف به کشور خصوصا تهران باز شد. پرواز با هواپیماها در ازای پرداخت وجه انجام می گرفت و تدریجا مقدمات آموزش فن هوانوردی نیز فراهم گردید.

در هر صورت، پروازهای بالن در ایران علیرغم شکسته ها و موفقیت هایش ادامه یافت و علاوه بر تهران که نمایشات در میدان مشق دیویزیون قزاق انجام می شد، در سایر شهرهای مهم کشور نیز بالن سواری و نمایش پرواز با آن انجام گردید. از تبعات این نمایش ها، توجه عمومی به پرواز و شروع ابتکارات اولیه برای ساختن انواع گوناگون وسایلی بود که بتوانند در آسمان معلق مانده و احیانا بار خاصی را اعم از جاندار یا بی جان حمل نمایند. بادبادکهایی که از زمان پرواز بالن در تهران تدریجا ساخته شده و رواج و بازار گرمی داشت تا همین اواخر(در سه دهه اخیر) نیز در جشنها و مراسم عمده مورد استفاده قرار می گرفت که زندگی ماشینی تدریجا این پدیده های ارزنده را از بین برد. شهر تبریز یکی از شهرهای عمده ایران بود که پرواز بالن در آن صورت گرفت و استقبال عمومی مردم از آن زیاد بود. عکس این صفحه، پرواز بالن در شهر تبریز و حال و هوای آنروزگار شهرهای کشورمان را بخوبی نشان می دهد.

 

                                                                                ادامه دارد....

 

منبع:

کتاب «پیشگامان پرواز در ایران»

ناشر: انتشارات عقیدتی سیاسی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران.

 

 

 

نظر شما

 

Copyright © 2010 Ganjejang.com